Reklam
Reklam
Reklam
Ödemiş Kent Gazetesi

Hoşap

MEHMET TOP

MEHMET TOP

Hoşap’taki yapılarda kullanılan ana malzeme taştır. Kalede, taşın yanısıra kerpiç, tuğla ve ahşap malzemenin de kullanıldığı görülmektedir. Kale giriş burcu, Süleyman Bey kümbeti, Hasan Bey Türbesi ve Evliya Bey Köprüsü’nde düzgün kesme taş; İçkale beden duvarları, burçlar, seyir köşkü, harem, selamlık ve Hasan Bey Medresesi’nde kaba yonu ve moloz taş; Dışkale surları, burçlar ve gözetleme kulesinde, Bey Hanı ile Evliya Bey Medresesi’nde moloz taş, beşik tonoz ve kubbelerde, giriş ünitesi dışında kırma moloz taş kullanılmıştır. Bundan başka az da olsa devşirme bazalt blok taşlara kale giriş kapısında yer verilmiştir. Yapılarda iki türlü duvar örgüsü görülmektedir. Bunlardan iki tarafı veya dışı düzgün kesme taşlarla kaplanmış içerisi moloz taş ve harçla doldurulmuş duvarlar Kale giriş burcu, Süleyman Bey Kümbeti ve Hasan Bey Türbesi ile Evliya Bey Köprüsü’nde görülmektedir. Köprü ve giriş burcunun dış yüzeyleri, türbelerinde iç ve dışları düzgün kesme taşlarla kaplanmıştır. Giriş burcunda kırmızı kum taşından farklı büyüklüklerde yontulmuş kesme taşlar görülmesine karşın, köprü ve türbelerde kalker taşı birbirine eşit büyüklüklerdedir. Ayrıca köprünün mensab tarafındaki kemer ve tempan duvarında, Hasan Bey Türbesi içerisindeki kemerlerde kale giriş kapısı üzerinde iki renkli kesme taşlara yer verilmiştir. Diğeri ise kaba yonu ve moloz taşlarla örülmüş duvarlardır. Genelde kaba yonu şeklinde düzlenmiş taşlarla düzgün derz sıraları oluşturarak dizilmiş duvarlar yanında harçla tutturulmuş moloz taş duvarlarda görülmektedir. Bu duvarlar, ahşap veya taştan balık sırtı örülmüş hatıllarla desteklenmiştir. Bir sıra ince, bir sıra kalın taşlardan duvar örgüleri olduğu gibi iri blok taşların aralara yerleştirildiği duvarlarda vardır. Kapı lentoları olarak Evliya Bey Medresesi’nde olduğu gibi hiç düzeltilmeden konmuş taşlar olduğu gibi, genelde düzgün blok taşlar kullanılmıştır. Örtülerde de moloz taşlar harçla birbirine tutturulmuştur. Taş malzemeden başka, dışkale sur duvarlarında, Van yöresinde bat adı verilen ince dal ve çamurla yapılmış dolgu duvarlar görülmektedir. Van kalesinde de benzer şekilde kerpiçlerin aralarına dal parçaları yerleştirilmiş burçlar vardır. Kerpiç ise içkalenin doğu sur duvarının üst kısmında, kuzey doğudaki burçta, selamlık ve haremin ikinci kat duvarlarında, seyir köşkünün iç duvarlarında görülmektedir. Tuğla da sadece Seyir Köşkün’deki kulelerden doğudakinin külahı ile üst pencerelerin kemerlerinde, fırının tandır kısmında mevcuttur. İçkalede kullanılan ahşap malzemenin az bir kısmı günümüze gelmiştir. Çoğunluğu köylüler tarafından alınan ahşabın düz örtülerde, kapı ve pencerelerin kapatılmasında, kullanıldığı anlaşılmaktadır. Ahşap hatıllardan pencere ve duvarlarda kullanılanlar sağlam olarak günümüze ulaşmış örtülerdeki kirişlerin sadece yuvaları kalmıştır. Hamurkesen Kalesi’nde ise, ahşap kirişli düz örtünün sağlam örneklerini görmek mümkündür. Ayrıca Kale’de madeni eser olarak demir kapı kanatları dikkat çekicidir. Tamamı demirden yapılan kapı kanatları yuvarlak başlı çivilerle perçinlenmiştir. 4. Süsleme Hoşap yapılarında süslemelerin belirli yapıların cephelerinde toplandığı görülmektedir. Hasan Bey ve Evliya Bey Medreseleri’nde, Bey hanında süslemeye rastlanamamıştır.Yapılardan kale giriş kapısı, Hasan Bey Türbesi güney ve batı cepheleri, Süleyman Bey Kümbeti kuzey cephesiyle Evliya Bey Köprüsü’nün mansab yönünde mimari plastik süslemelere, İçkale, harem ve selamlık kısımlarında kalemişi ve alçı kabartma süslemelere yer verilmiştir. Cephelerde görülen mimari plastik süslemeler; figür, geometrik, mukarnas ve bitkisel motiflerden oluşmaktadır. Kale giriş kapısı üzerindeki simetrik, profilden verilmiş aslan figürleri, boyunlarında zincirleriyle ortaya doğru ilerler vaziyette “baş eğdirme” sembolü olarak işlenmiştir. Süleyman Bey Kümbeti kuzey cephesindeki dış bordürde görülen sekiz köşeli yıldızlarla uçları sivri haçların birleşmesinden oluşmuş kompozisyon, bazen tuğla bazende taş oymalarla Karahanlılar’danOsmanlılar’a kadar süren ve en yaygın görülmektedir. Hasan Bey Türbesi, güney ve batı cepheleri pencerelerinde yer alan birbirinin tekrarı, eşkenar dörtgenlerin çapraz, yatay ve dik bölünmesiyle oluşturulmuş geometrik geçme-kompozisyonları, Anadolu Türk Mimarisi içerisinde daha değişik varyasyonlarla karşımıza çıkmaktadır. Mimari plastik süslemelerden başka, içkale harem ve selamlık pencere içlerinde, bitkisel, çiçek, dal ve yaprak motiflerinden oluşan kalemişi süsleme izleri mevcuttur. Bunlar, XVII.yüzyıldan itibaren naturalist özellikler gösteren Osmanlı kalemişi süslemeleriyle paralellikler göstermektedir. Özellikle Doğubayezit İshak Paşa Sarayı Camii Mukarnas bezeme de içkale giriş kapısı üzerindeki, kitabe çerçevesinde ve sütünce başlıklarında, Süleyman Bey Kümbeti kapı ve kitabe çerçevelerinde, Evliya Bey Köprüsü kitabe çerçevelerinde görülmektedir. Mukarnas bezeme, çerçeve olarak Van Hüsrev Paşa Cami mihrabında, Kaya Çelebi Cami ve Hakkari Meydan Medresesi giriş kapılarında da karşımıza çıkmaktadır. Hoşap, eski çağlardan beri önemli bir yer olmasına rağmen, siyasi bakımdan XV. yy. başlarından itibaren sırasıyla, Karakoyunlu, Akkoyunlu ve Safevi Türk devletlerinin hakimiyetindeMahmudiBeyleri’nin yönetim merkezliğini yapmıştır. Bu dönemde tam olarak siyasi istikrar temin edilemediğinden mimari yapılaşmanın sönük kaldığı, dolayısıyla günümüze herhangi bir eserin gelmediği görülmektedir. Mahmudi Beyleri XVI. yy. ortalarından itibaren Osmanlı Devleti’nin hakimiyeti altına girerek, Hoşap ve çevresini “Ocaklık” ve “Yurtluk” olarak yönetmeye devam etmişlerdir. Özellikle Safeviler’e karşı Osmanlı’nın maddi ve manevi desteğini gören Mahmudi Beyleri refah seviyesinin yükselmesine eşdeğer, eskiden beri stratejik öneme sahip Hoşap Kalesi’ni bugünkü görkemde yaptırmışlar; bunun yanında medrese, han, köprü, türbe gibi diğer dini ve sosyal tesisler de ortaya koymuşlardır. Hoşap’taki mimari eserlerde Osmanlı mimari etkisinin az olduğu ve daha çok bölgesel geleneğin hüküm sürdüğü görülmektedir. Bunu, yapıların plan, malzeme ve süsleme anlayışlarından da izlemek mümkündür. Ayrıca yapıların taçkapı ve pencere gibi dış cephe elemanlarında görülen taş süslemeler -özellikle figürlü plastik- Selçuklu ve Artuklu etkilerini göstermektedir. Hoşap’ta dikkat çeken ve en önemli yapılardan olan kale, Anadolu’da yüksek ve hakim noktalarda kale inşa etme geleneğinin son örneklerinden biri durumundadır. Bir de, kalenin hakim noktasında Beyliğin Saray kompleksine yer verilmiş olması bu anlamda zenginliği arttırmaktadır. Diğer yandan kalenin içinde ve dışında dini ve sosyal yapıların varlığı, Yezidi bir toplum olan Mahmudiler’in Sünni inanca geçtikten sonra yeni inançlarına intibaklarını ve bağlılıklarını göstermesi bakımından da önem arzetmektedir.

BU KONUYU SOSYAL MEDYA HESAPLARINDA PAYLAŞ
YAZARIN SON YAZILARI
- 13 Ocak 2021
- 7 Ocak 2021
- 30 Aralık 2020
Kültür Turizmi - 22 Aralık 2020
- 16 Aralık 2020
- 10 Aralık 2020
- 8 Aralık 2020
Kültür Turizmi - 1 Aralık 2020
- 26 Kasım 2020
- 24 Kasım 2020
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ